Prezes Coinbase zwołał inżynierów na sobotnią rozmowę i kazał wyjaśnić, czemu w tydzień nie nauczyli się AI. Komu nie wyszło, już tam nie pracuje. W Polsce ten sam ruch może się nie udać

Prezes Coinbase kupił każdemu inżynierowi licencję na Cursora i Copilota, dał tydzień na naukę, a potem zwołał tych, którym nie wyszło, na rozmowę w sobotę. Kto nie miał dobrego powodu, już tam nie pracuje.

W Polsce zwolnienie za odmowę korzystania z AI w pracy nie działa na telefon w weekend. Działa na artykuły Kodeksu pracy, które istniały na długo przed tym, jak ktoś wymyślił słowo "agent AI" (jeszcze pięć lat temu kojarzyło się głównie z ubezpieczeniami), i na sąd, który sprawdzi, czy polecenie szefa było w ogóle rozsądne.

Magazynier, który 20 lat radził sobie z papierową listą kompletacyjną, dostaje polecenie, żeby zacząć używać skanera kodów. Mówi, że papier go nigdy nie zawiódł. Prawnie to jest dokładnie ten sam spór, który dziś toczy się o AI, tylko zamiast skanera jest Copilot, a zamiast papieru jest Excel z 2011 roku.

Co mówi Kodeks pracy o poleceniu korzystania z AI

RDNE Stock project / Pexels

Artykuł 100 Kodeksu pracy mówi, że pracownik ma stosować się do poleceń przełożonych dotyczących pracy, o ile nie są sprzeczne z prawem albo umową. Jeśli AI stało się narzędziem pracy, tak samo jak Excel czy skaner kodów, pracodawca ma prawo oczekiwać, że pracownik będzie z niego korzystał. To nie jest już kwestia gustu.

Odmowa jest trudno obronna, jeśli polecenie dotyczy zadania w ramach umowy, nie narusza prawa i nie wiąże się z ryzykiem dla danych. Sąd sprawdzi tylko jedno: czy polecenie było rozsądne, nie czy pracownikowi się podobało.

Magazynier może nie lubić skanera. Może uważać, że papier ma swój urok, a plastikowe urządzenie piszczy w nieprzyjemny sposób. Żadne z tych odczuć nie jest argumentem prawnym.

Nikt nie idzie do sądu pracy z argumentem "ale ja wolę jak dawniej", chyba że chce usłyszeć od sędziego, że tęsknota za starymi metodami nie jest podstawą prawną.

Firma, która kupiła licencje, zorganizowała szkolenie i dała termin, zrobiła swoją część. Pracownik, który mimo to twierdzi, że "zawsze tak robił", zachowuje się jak klient w sklepie z telefonami, który domaga się dyskietki.

Jeśli opór w zespole wynika ze strachu, nie z uporu, więcej o tym, jak to rozpoznać, w artykule o tym, jak rozmawiać z zespołem o AI, zamiast od razu grozić zwolnieniem.

Kiedy szkolenie z AI jest obowiązkowe, a kiedy nie

Edmond Dantès / Pexels

Artykuł 94 Kodeksu pracy zobowiązuje pracodawcę do ułatwiania podnoszenia kwalifikacji, nie do zmuszania do niego. Szkolenie z ogólnej obsługi AI, niezwiązane z aktualnymi obowiązkami, jest formalnie dobrowolne.

Granica przesuwa się, gdy szkolenie staje się warunkiem wykonywania konkretnych zadań, a nie dodatkiem do CV. Wtedy, zgodnie z artykułem 94 indeks 13, szkolenie musi być zorganizowane na koszt pracodawcy i, jeśli to możliwe, w czasie pracy. Pracownik, który odmawia udziału bez uzasadnienia, naraża się na realne konsekwencje.

Od 2 lutego 2025 roku unijny AI Act nakłada na firmy obowiązek zapewnienia pracownikom tak zwanej kompetencji AI, czyli AI literacy. Brzmi jak egzamin na prawo jazdy, tylko egzaminatorem jest unijne rozporządzenie, a kursu nie da się zdać na pamięć. To wzmacnia argument pracodawcy za szkoleniem, choć nie rozstrzyga automatycznie, czy pracownik musi używać konkretnego narzędzia. Polskie sądy już wcześniej, przy szkoleniach BHP, uznawały nieuzasadnioną odmowę udziału za podstawę do zwolnienia.

Szkolenie "ogólne wprowadzenie do AI dla każdego" w piątek po godzinach to propozycja. Szkolenie "jak obsługiwać system, bez którego nie wystawisz faktury od poniedziałku" to polecenie służbowe z terminem.

Sam przez lata upierałem się, że ręczne liczenie zapasów w arkuszu jest szybsze niż automat, bo znam ten plik na pamięć. Znałem go na pamięć tak dobrze, że raz pomyliłem kolumnę i policzyłem cały magazyn dwa razy.

Samo zorganizowanie szkolenia nie gwarantuje, że ktoś faktycznie zacznie korzystać z narzędzia, o czym więcej w artykule o tym, czy szkolenia z AI dla pracowników faktycznie działają.

Czego nie obroni żadne polecenie

SHOX ART / Pexels

Odmowa staje się uzasadniona, gdy polecenie wymaga wklejania danych klientów albo tajemnic firmy do publicznego modelu, bez zgody i zabezpieczeń. W takiej sytuacji to nie pracownik łamie polecenie. To pracodawca wydaje polecenie niezgodne z prawem, a wtedy artykuł 100 traci moc.

Od 2 sierpnia 2025 roku systemy AI używane do rekrutacji, oceny, awansowania i monitorowania pracowników są w AI Act zaklasyfikowane jako wysokiego ryzyka. Firma musi zapewnić nadzór człowieka, prowadzić dziennik działania systemu i poinformować pracownika, że w ogóle taki system wobec niego działa. Za brak tego grożą kary do 35 milionów euro albo 7% globalnego obrotu, czyli więcej niż za większość naruszeń RODO. To kwota, przy której nawet najbardziej uparty dyrektor zaczyna rozważać kompromis.

Obowiązek informowania pracownika, że ocenia go system AI, to osobny wątek szerszego obowiązku informowania o AI, który dotyczy nie tylko klientów, ale też własnego zespołu.

Metoda szefa Coinbase ma w sobie pewną czystość: sobota, pytanie, decyzja. Kanadyjska prawniczka prawa pracy Michelle McKinnon skomentowała ją jednym zdaniem: nie polecam podejścia Coinbase. W Kanadzie, podobnie jak w Polsce, zwolnienie wymaga najpierw zapytania, czemu pracownik odmówił, nie sobotniego ultimatum.

Jeśli planujesz zrobić to po amerykańsku, czyli zebrać ludzi w weekend i postawić ultimatum, ten artykuł nie jest instrukcją, jak to zrobić szybciej. Jest instrukcją, jak się za to nie dać pozwać przed sądem pracy.