Firmy przez dwa lata przyklejały sobie naklejkę "z AI". Teraz przyklejają odwrotną: "AI nawet nie wie, że istniejemy". Czy certyfikat human-made to trwały trend, czy kolejna moda jak diety sokowe

Firmy przez dwa lata przyklejały sobie naklejkę "robione z AI". Teraz coraz więcej z nich przykleja odwrotną: "AI nawet nie wie, że istniejemy". Kierunek strzałki się zmienił. Mechanizm zupełnie nie.

Certyfikat human-made, naklejka "stworzone bez AI", plakietka "proudly human" na okładce książki, to dokładnie ten sam ruch marketingowy co AI-washing, tylko odwrócony o 180 stopni. Tam firma chwaliła się tym, czego nie miała. Tu chwali się tym, czego nie użyła. O pierwszej wersji tego numeru pisałem w artykule o fałszywym AI w marketingu.

Stań przy półce z wodą mineralną w markecie. Na butelce widzisz naklejkę "bez glutenu". Woda nigdy w życiu nie miała glutenu, tak samo jak nigdy nie miała cukru i laktozy, ale naklejka tam jest, bo ktoś policzył, że to się lepiej sprzedaje niż pusta etykieta. Certyfikat human-made idzie tą samą drogą, tylko naklejkę klei się nie na wodę, a na tekst, grafikę albo komiks.

Co dokładnie znaczy naklejka "human-made"

Miguel Á. Padriñán / Pexels

BBC naliczyło przynajmniej 8 różnych inicjatyw walczących o to, by ich wersja naklejki "human-made" stała się dla treści tym, czym zielone logo Fair Trade jest dla kawy i bananów. "Proudly Human", "No AI", "AI-free", "Human Made": wybierz nazwę, a najpewniej ktoś już ją zarejestrował i sprzedaje jako plik do ściągnięcia.

Amerykańskie radio publiczne NPR nazwało to zjawisko bez ogródek: certyfikacja człowieka w epoce "AI slop". Nazwa, którą internet wymyślił sam dla siebie na bałagan generowany przez AI, trafiła teraz do nagłówka poważnej stacji informacyjnej.

W Polsce formalnego certyfikatu jeszcze nie ma, ale podłoże jest gotowe. Ministerstwo Sportu i Turystyki zapłaciło 200 000 zł za raport "Marka Polska", który internauci szybko ochrzcili mianem AI slopu pełnego błędów. Nikt nie potrzebował certyfikatu, żeby zacząć pytać, kto to w ogóle napisał.

Rok temu powiedziałbym, że certyfikat "bez AI" to ciekawostka dla garstki purystów. Dziś piszę o nim cały artykuł, więc chyba się myliłem.

Kto już to zrobił: od radia do komiksu

cottonbro studio / Pexels

iHeartMedia, największa sieć radiowa w USA, w listopadzie 2025 roku zakazała swoim stacjom używania głosów i wokali generowanych przez AI, w ramach kampanii "Guaranteed Human". DJ-e muszą teraz wypowiadać tę frazę przy każdej godzinowej identyfikacji stacji, czyli dokładnie tam, gdzie prawo i tak nakazuje im podać częstotliwość.

Firma powołuje się na własne badanie: 70% słuchaczy sama korzysta z AI, a jednocześnie 90% chce, żeby to, czego słucha, zrobił człowiek. Innymi słowy: ludzie używają AI codziennie i oczekują, że nikt inny nie zrobi im tego samego. Wygodna zasada, jeśli jesteś tą stroną, która ustala reguły.

Twórca komiksów Matt Kindt zaprojektował plakietkę "100% Human-Made" na licencji Creative Commons, więc każdy może ją ściągnąć i wkleić za darmo, bez żadnego audytu. Wydawnictwo Ahoy Comics jako pierwsze nałożyło ją na całą swoją linię od 24 czerwca 2026 roku. Plakietka kosztuje zero złotych i tyle samo wymaga dowodu.

Amerykańska organizacja Human Authored certyfikuje książki na podobnej zasadzie: AI może poprawić pisownię albo pomóc w researchu, nie może napisać samej treści. Granica jest płynna, i szczerze, nikt jeszcze nie opisał, gdzie dokładnie przebiega.

Problem: żadne "bez AI" nie znaczy tego samego

Laura James / Pexels

Plakietkę ze strony No AI Icon albo Not By AI ściągasz, wklejasz, i nikt niczego nie sprawdza. AI Free Cert z drugiej strony każe klientom przechodzić przez audytorów i detektory AI, notorycznie niedokładne, z wynikiem zapisanym na blockchainie. Oba znaczki wyglądają identycznie na okładce. Tylko jeden z nich faktycznie coś sprawdził.

Ekspertka konsumencka z Manchester Metropolitan University mówi to otwarcie: konkurujące definicje "human-made" po prostu mylą klienta, a bez jednego standardu zaufanie nie powstanie. Badaczka AI Sasha Luccioni idzie dalej: sztuczna inteligencja to spektrum, nie przełącznik "tak" albo "nie", więc pytanie "czy to jest human-made" bywa równie precyzyjne jak pytanie, czy ta zupa jest zdrowa.

Wróć do tej butelki wody bez glutenu. Nikt nie oskarża producenta o oszustwo, bo fakt jest prawdziwy, tylko bezużyteczny. Z certyfikatem human-made jest gorzej: fakt bywa niesprawdzony, a mimo to wygląda tak samo wiarygodnie jak ten, który przeszedł pełny audyt. Czy warto wiedzieć, że po drugiej stronie ekranu faktycznie siedzi człowiek, pisałem już w artykule o tym, czy klienci chcą wiedzieć, że rozmawiają z AI.

Czy to trend, czy moda, i kiedy nie warto się w to pakować

Moja ocena: to zostanie, ale nie jako jedna wygrana plakietka. Zostanie jako kolejna warstwa etykietowania, obok "bio", "fair trade" i "wyprodukowano w UE", czyli równie przydatna i równie niejednoznaczna jak reszta tej rodziny.

Po drodze krążą liczby typu "premium cenowe 15-30% do końca 2026" albo "rynek weryfikacji autentyczności wart 10 miliardów dolarów". Sprawdziłem, skąd się wzięły. Z newsletterów marketingowych, nie z żadnego audytu, więc nie znajdziesz ich tutaj jako faktu. Tylko jako przykład tego, jak szybko moda sama siebie podkręca liczbami, których nikt nie zweryfikował.

Jeśli prowadzisz jednoosobową firmę i piszesz teksty albo projektujesz grafiki, plakietka "human-made" bez żadnej dokumentacji procesu to obietnica, którą łatwo podważyć jednym pytaniem klienta: "a możesz to udowodnić?". Bez historii wersji, szkiców czy nagranego procesu naklejka jest tyle warta, co słowo "ekologiczny" na reklamówce z marketu: niewiele, i bez żadnych konsekwencji dla tego, kto je nadrukował.